1. Home
  2. Nieuws
  3. Verschenen columns
  4. Wat is toezicht

Wat is toezicht

Wat is toezicht: een rechter, een dief die inbreekt, een bijtje dat op de honing afgaat??

Er wordt veel aan toezicht gedaan in Nederland en er zijn veel toezichthouders, dus er zal vast veel en goed nagedacht zijn over wat toezicht nu eigenlijk is. We citeren een definitie die tegenwoordig veel gebruikt wordt:

‘toezicht is het verzamelen van de informatie over de vraag of een handeling of zaak voldoet aan de daaraan gestelde eisen, het zich daarna vormen van een oordeel daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren’

Zo stond het oorspronkelijk in een rapport van de Rekenkamer[1]en zo verscheen het in een nota van het ministerie van BZK[2]. Een paar jaar later, met name sinds het rapport Kaderstellende Visie op Toezicht,[3]werd de definitie veel (en instemmend) aangehaald. En nu staat dezelfde definitie in Wikipedia onder Toezicht, Toezichthouder en Handhaving en bij de Inspectie voor de Sanctietoepassing van het Ministerie voor Veiligheid en Justitie en in allerlei artikelen en oraties van hoogleraren toezicht[4]. En waar al niet?![5]

Maar klopt de definitie? Raadplegen we eerst even de moderne bron van wijsheid, de Wikipedia, dan lezen we: “Een definitie is de formele, samenvattende van het betekenisveld waarnaar een begrip verwijst. Binnen een definitie mogen geen kenmerken worden opgenomen die niet tot het betreffende betekenisveld behoren, en er mogen ook geen essentiële elementen buiten de definitie vallen die binnen dit betekenisveld vallen.” Kortom, een definitie moet niet te wijd zijn en niet te nauw.

Een kort moment van reflectie op de definitie volstaat om in te zien dat de definitie veel te wijd is. Bijna alle handelingen die een zeker voorafgaand oordeelsmoment kennen, vallen hieronder. Zoals bij de overheid:

  • wetgeving; het beoordelen van allerlei gebieden en problemen om te zien of (aanvullende) wetgeving nodig is;
  • alle beleid, om te bepalen of er problemen zijn die via allerlei maatregelen om oplossing vragen dan wel vermindering van de negatieve consequenties;
  • rechtspraak, waarbij vastgesteld wordt of een handeling valt binnen een delictsomschrijving, waarop eventueel een sanctie toegepast wordt.

Allemaal zaken waar de genoemde elementen (verzamelen van informatie, oordeelsvorming en interventie) aanwezig zijn. Of neem in het bedrijfsleven de volgende activiteiten:

  • alle supervisie of management door wie waar wanneer wat dan ook, ook in het bedrijfsleven.
  • alle kwaliteitscontrole, maar ook alle uitvoerende of mechanische lopende band werk, waarbij een monteur een schroefje aandraait.

Of in meer alledaagse omgevingen

  • het proeven van een voorgerecht om te bepalen of het goed genoeg is om te worden opgediend
  • het beoordelen van een proefwerk als voldoende of onvoldoende
  • het oversteken van de straat na een blik op het verkeer

Een badmeester aan de kust van Scheveningen voldoet aan de definitie, maar ook een bijtje die bekijkt of een bloem zijn visite waard is. Of een alarm, dat afgaat, als de temperatuur boven een bepaalde temperatuur komt. Of de inbreker; deze kijkt of de geïnspecteerde woning aan de geëigende criteria voldoet (makkelijk toeging, voldoend grote buit, e.d.) om daarna eventueel een kraak te zetten. Ik zou nog bladzijden kunnen doorgaan, want het is moeilijker om activiteiten te vinden die er niet aan voldoen dan activiteiten die er wel aan voldoen.

De definitie is dus te ruim; hij geeft wellicht interessante en essentiële elementen zoals informatie verzamelen en oordelen maar niet de onderscheidende essentie van toezicht vergeleken bij een hele baaierd aan andere menselijke of zelfs dierlijke of mechanische activiteiten. Goed bekeken gaat deze definitie niet over toezicht, maar over intentioneel handelen, of rationeel handelen dan wel doelgericht handelen. In systeemtheoretische termen gaat de definitie over doelgerichte systemen.

Wat leert dit ons? Een welwillend toeschouwer zou kunnen spreken van een goede tendens in kringen van toezicht en handhaving tot navolging van een goed voorbeeld. Maar een criticus zou zeggen dat er in dezelfde kringen veel wordt nagepraat en niet goed wordt nagedacht!

Wat mij betreft is de moraal slechts deze. Dit moeten we in 2011 beter doen!

P.S. De volgende column gaat over: Wat is goed toezicht? Een garage ordelijk runnen?
 

[1]Het rapport ‘Toezicht op uitvoering publieke taken', Tweede kamer, vergaderjaar 1997-1998, 25 956, nrs. 1-2
[2]De Commissie Holtslag. De ministeriële verantwoordelijkheid ondersteund. Den Haag, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 1998.
[3]Kaderstellende Visie op Toezicht, ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Den Haag: 2005.
[4] Bijv. de oratie van prof. dr. O.B.M. Robben, Toezicht in een glazen huis. Erasmus Universiteit, Rotterdam, juli 2010.
[5]Googelen met de exacte definitie leverde 371 verwijzingen op naar plekken waar de definitie werd gebruikt.