1. Home
  2. Nieuws
  3. Vide columns
  4. Met de beste wensen voor 2020; vrijheid, gelijkheid en broederschap!

Met de beste wensen voor 2020; vrijheid, gelijkheid en broederschap!

U heeft ze vast ook ontvangen en verstuurd; heilswensen voor het nieuwe jaar 2020. Vaak kort in de vorm van ‘mooi’, ‘goed’ ‘beter’ ‘best’; zoals in ‘beste wensen’ of ‘een mooi jaar gewenst’. Ook open formuleringen worden gebruikt ‘dat in 2020 al je wensen uitkomen!’; de inhoud van wat je wenst maak je hiermee afhankelijk van wat de ander wenst. Maar vaak ook wenst men elkaar een duidelijke waarde: geluk, succes, gezondheid, vrede of voorspoed in het nieuwe jaar.

 

Heilswensen rond kerst en nieuw jaar zijn ongetwijfeld diep gemeend, maar ze hebben een clichématig, sociaal obligaat karakter. Je ontkomt er niet aan en eigenlijk wil je er ook niet aan ontkomen, je wilt gewoon meedoen. En de wensinhouden mogen obligaat zijn, ze zijn verre van automatisch vervuld; een (te) groot deel van het jaar wordt immers gekenmerkt door frustratie, ziekte, ruzie en andere tegenspoed. Dus overbodig zijn al die wensen niet. In al hun clichématigheid zijn heilswensen toch hartverwarmend; het gaat om positieve communicaties (je zegt iets opgewekts tegen elkaar) en het zijn uitingen van menselijke verbondenheid; met familie, vrienden en daarna de rest van de mensheid.

 

Zelf zit ik enorm te aarzelen wat ik aan iedereen wil wensen. Ten onrechte, want ik heb net aan u uitgelegd, dat de cognitieve inhoud er niet zoveel toe doet. Maar ja, ik ben nu eenmaal een cognitief mens en ik wil iets speciaals zeggen, wat ik echt meen. Hier komt het: ik wens u in 2020 vrijheid, gelijkheid en broederschap! Hé, zult u zeggen, dat was toch al het motto van de Franse revolutie. Zeker, het was één van de motto’s in die tijd, maar pas officieel die van Frankrijk, zo lees ik in Wikipedia, bij de oprichting van de Derde Republiek in 1848. Er waren en er zijn wel meer van die drie woorden slogans in omloop: ‘vriendschap, liefdadigheid en eenheid’ of ‘eenheid, kracht en deugd’. Ik houd echter vast aan het oude drietal. Ik ben ze niet alleen gewend, maar ze markeren heel mooi de waarden van de grote denkers van de verlichting in de 18e eeuw; Voltaire, Diderot, Montesquieu, maar ook Holbach.1) De voornaamste denkbeelden waren het geloof in rede en vooruitgang en kritiek op de intolerante macht van religie en het koningschap, gedachten die hen gevangenschap, verbanning of de dood konden opleveren 

 

Zelf vind ik de revolutie maar half geslaagd en maar half voltooid. Neem de eerste generaal die de revolutie en de verlichting moest verdedigen tegen het reactionair Europa van de vorstenhoven (het Verenigd Koninkrijk, Rusland, Zweden, Oostenrijk en het koninkrijk Napels); deze Napoleon werd zelf binnen de kortste keren dictator en keizer, en haalde de vriendschap met de kerk weer aan. De RK Kerk kreeg de eerder in beslag genomen goederen en landerijen weer terug; zij werd zelfs weer als staatskerk hersteld. Bijna twee en een half eeuw  later is in Nederland van de dominantie van kerk en koning niet veel meer te merken, maar wereldwijd stikt het van overtuigd zo niet fundamentalistisch geloof, geliefde en getolereerde monarchen en niets ontziende, soms geliefde, soms gehate, dictators. Steven Pinker (2018) stelt dat we forse vooruitgang hebben geboekt maar niet moeten verslappen. Ik ben  kritischer. Op wereldniveau hebben we de Verlichtingsidealen nog niet bereikt, laat staan achter ons gelaten op weg naar een hogere trede van beschaving. Die trede zou een hogere moraliteit en inclusieve mensheid kunnen zijn; mensen en volkeren echt verbonden. Het onvoltooid verleden wenkt ook voor de toekomst!

 

Dus hierbij roep ik op om in 2020 ernstig stil te staan bij de vraag  of er wel voldoende verlichtingsvoortgang is in Nederland en de rest van de wereld. Zijn we wel vrij als we gevangen zijn in consumentdenken? Neemt de ongelijkheid tussen rijk en arm niet hand over hand toe? En zijn we wel elkaars broeders als we blijven denken in groepen van gelijkgezinde wij en andersgezinde zij? We bombarderen elkaar nog steeds het leven uit vanwege verschillen in geloof: geloof in een andere god, andere cultuur of een ander economisch systeem. Toezicht is hier machteloos, lijkt het wel en ik zie een paar redenen; 1. omdat deze andere waarden (geloof, cultuur, economisch systeem) zich niet goed laten reguleren; 2. omdat veel van deze waarden al vervuld zijn; de standen zijn afgeschaft; er is vrijheid van beroepskeuze, en voor het recht zijn we gelijk; 3. toezicht houdt zich met kleine, specifieke normen bezig, niet grote waarden. Om zelf wat stappen vooruit te zetten, heb ik me, wat vertraagd en verlaat, op nieuwjaarsdag aangesloten bij het Republikeins Genootschap en het Humanistisch Verbond – lid van Consumentenbond en Greenpeace ben ik al. Ook een revolutie begint met een eerste stap. En u, wat gaat u in 2020 doen aan de onvoltooide revolutie van vrijheid, gelijkheid en broederschap?

 

Oh ja, nog de beste wensen voor 2020!

 

Dick Ruimschotel

Directeur-bestuurder van Good Governance Centre (ruimschotel@t11.net)

 

1) Mooie boeken hierover zijn Philipp Blom ‘Het verdorven genootschap; de vergeten radicalen van de Verlichting’ en Steven Pinker ‘Enlightment Now’ (2018)