1. Home
  2. Nieuws
  3. Vide columns
  4. De ombudsman als toezichthouder, de toezichthouder als ombudsman - de Vide nieuwjaars-boodschap voor het jaar 2019 -

De ombudsman als toezichthouder, de toezichthouder als ombudsman

- de Vide nieuwjaars-boodschap voor het jaar 2019 -

 

Het nieuwe jaar begint voor een professional niet bij de champagne en de goede wensen van zijn gezin en vrienden op 1 januari, maar bij de eerste nieuwjaarsreceptie van een maatschappelijk clubje mensen. Dat kan in het eigen bedrijf Van der Valck zijn, het eigen ministerie EZ of bij de geplaagde burgemeester van de eigen stad Den Haag. Maar het kan ook bij de sectorale beroepsvereniging. Zo hield de Sales Management Association op 8 januari 2019 al haar nieuwjaarsbijeenkomst (hotel Papendal, Arnhem), terwijl de KNMG afdeling Midden Brabant de zijne pas houdt op 25 januari (18.30, Sociëteit Philharmonie, Tilburg). Antropologisch gesproken bekent u in de januari maand kleur, bij welke maatschappelijke groepering u behoort of wil behoren.

 

Ik ga al jaren naar de Vide nieuwsjaarsbijeenkomst, meestal ergens in Den Haag. Blijkbaar is dat mijn professionele familie, al voel ik mij er maar beperkt thuis (maar dat is mijn probleem). Dit jaar had ik extra reden om te gaan, want er was een praatje door de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen. Ik houd al jaren van die man, het instituut bedoel ik, omdat ik het een prachtig, mooi werkend, voorbeeld van toezicht vind. En wel hierom: het is onafhankelijk, welwillend, mensvriendelijk en overheidskritisch. En bovenal hanteert de Ombudsman als ultiem beoordelingskader de maatschappelijke redelijkheid en zorgvuldigheid.[1] Dat is wat mij betreft een hoger, zij het een wat vager en informeler, kader dan de formele wetten, die inspecties voor de hoogste geboden houden. En ja, de ombudsman is een toezichthouder in alle betekenissen van het woord toezicht (sterk in informatie, beoordeling en interventie); het is een soort toezicht, dat ik in mijn boek Goed Toezicht heb aangeduid als maatschappelijk toezicht, zij het een soort toezicht ‘van binnenuit’ de overheid is.[2] Een schaap in wolfskleren noemde ik de Ombudsman ooit.

 

De ombudsman zelf benoemt de eigen missie vanuit het burgerperspectief; heeft de burger het gevoel dat hij of zij door een overheidsinstantie behandeld wordt op een redelijke, zorgvuldige manier. Is de zogenaamde rechtsstaat niet een Kafkaiaans doolhof geworden, waarbij mensen in hun persoonlijke leefwereld stuk lopen tegen de juridisch dichtgetimmerde systeemwereld van de overheid? Heeft de burger het gevoel dat de overheid er voor haar is (het perspectief van klantvriendelijkheid en legitimiteit), of let de overheid vooral op haar eigen regels en procedures (het perspectief van de rechtmatigheid en procedurele juistheid)?

 

En ja, volgens de ombudsman dienen alle toezichthoudende inspecties en marktautoriteiten ook dit burgerperspectief te omarmen en te bewaken. Zij dienen - als inspectie, als overheid en als clubje mensenmensen – ervoor te zorgen dat burgers met hun zorgen, klachten, kleine en grote rampen niet in de kou blijven staan. Iedereen moet het gevoel hebben dat hij of zij gehoord wordt, in eerste instantie door de direct betrokkenen (ziekenhuizen, belastingdienst, burgerloket e.d.), in tweede instantie door een bemiddelende instantie, die nog eens kijkt naar de zaak en naar de manier waarop een zaak door de overheid is ‘opgepakt. Klachten zijn subjectieve signalen over objectieve misstanden, die een persoonlijk gezicht hebben gekregen. Dit wil niet zeggen, dat alle klachten even terecht zijn of altijd direct moeten of kunnen worden opgelost. Maar een klacht serieus nemen is niet alleen een mens serieus nemen, maar ook het instituut overheid en een samenleving die staat voor vrijheid, zorg, veiligheid en rechtvaardigheid.

 

Ombudsman Reinier van Zutphen werd ingeleid door Vide voorzitter Peter van der Knaap met als hoofdlijn ‘Hoe onafhankelijk is de ombudsman, hoe onafhankelijk is een toezichthouder, hoe onafhankelijk moeten ze zijn?‘ Moet bij een incident het onderzoek steeds worden uitbesteed aan een externe deskundige? omdat ‘de slager niet zijn eigen vlees mag keuren’! Natuurlijk moet de slager altijd zijn vlees keuren, zegt Peter, godzijdank keurt hij zijn eigen vlees. Alleen als er problemen zijn moet er natuurlijk een hogere keurslager komen, die zowel het vlees keurt als de manier waarop de slager opereert en met klachten omgaat. Net zoals organisaties eerst klachten over hun gedrag eerst zelf serieus moeten nemen (en liefst oplossen!), voordat er een bemiddelaar aan te pas komt. Dat kan dus een ombudsman als toezichthouder zijn of een toezichthouder als ombudsman! U heeft een heel nieuw jaar 2019 om aan dit idee te wennen!

                                                                                                       

Dick Ruimschotel,

8 januari 2019,

ruimschotel@t11.net

 

[1] https://www.nationaleombudsman.nl/; de hele site ademt al direct een geest van dienstwilligheid uit; wij willen je helpen!

[2] Goed Toezicht; principes van professionaliteit, democratie en good governance (Mediawerf, 2014); maatschappelijk toezicht blz. 657-662. De onafhankelijkheid van toezicht wordt pas gewaarborgd als toezicht samen met rechterlijke macht een eigen zuil in de trias politica vormt (blz.706-716).  De principes die handelen over de onafhankelijkheid van onderzoek in de toezichtfunctie worden behandeld als ‘informance principes’, governance principes bij de informatie functie van toezicht (blz. 722-725).