Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van Vide en neem een gratis abonnement op Vide Nieuws: onze nieuwsbrief.

  1. Home
  2. Activiteiten
  3. Overzicht van activiteiten

Tegen agressie en geweld (3/6/2005)

Verslag van de bijeenkomst "agressie en geweld"
Gehouden op vrijdag 3 juni 2005 bij de Voedsel en Waren Autoriteit Regio Zuidwest.
 
In navolging van de bijeenkomst van 30 maart vond op 3 juni de tweede ‘Vide’ bijeenkomst over het onderwerp agressie en geweld plaats. De organisatie was in handen van de regionale dienst Zuidwest van de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA).
 
Met o.a. presentaties van het bureau veilig van de gemeente Rotterdam en het OM Rotterdam en genodigden van onder andere de RET, sociale dienst Rotterdam en de Arbeidsinspectie Rotterdam had de bijeenkomst een sterk Rotterdams karakter. Doel van de bijeenkomst was het van elkaar leren en ervaringen uitwisselen met als centrale vraag:
 
Hoe gaan we om met het fenomeen agressie en geweld tijdens het uitvoeren van ons werk in de dienstverlenende sector?
 
John Vliegenthart, plaatsvervangend hoofd Handhaving bij de VWA, startte met een uitleg van de begrippen ‘agressie’ en ‘geweld’. Volgens van Dale betekent ‘agressie’ bedreiging of aantasting met geweld. ‘Geweld’ staat voor uitoefening van macht. Macht, uitgeoefend door de agressor, is volgens John waar het om gaat.
Werknemers in de publieke sector komen door de tendens in de samenleving dat de overheid minder moet gedogen, steeds vaker tegenover deze agressor te staan. Neem het woonwagenkamp in Limburg als voorbeeld.
 
Uit cijfers van het ministerie van Sociale Zaken uit 2000 blijkt dat een derde van de werknemers in de dienstverlenende sector bij contacten met het publiek met agressie en geweld te maken krijgt. Bij de gemeente Amsterdam kreeg in 2004 de helft van deze ambtenaren met verbaal geweld te maken. Bij 7% was zelfs sprake van een serieuze bedreiging. Als gevolg hiervan besloot de gemeente Amsterdam om het geweld tegen ambtenaren aan te pakken door intensieve samenwerking tussen politie, het OM en de gemeente.
 
Voor de dienst Zuidwest van de VWA zijn ook enkele cijfers bekend. In de periode van oktober 2004 t/m mei 2005 kregen 10 controleurs met een bedreiging te maken die leidde tot aangifte. Ten opzichte van 9 aangiftes in de 21 maanden daarvoor kan er dus geconcludeerd worden dat er een stijging plaatsvindt. Een aantal factoren speelt daarbij een rol: de nieuwe methode van strikt handhaven stuit op weerstand binnen de gebieden waar in het verleden minder strikt werd gehandhaafd, de economische recessie waarmee ondernemers te maken hebben, is van invloed en er zijn nieuwe gebieden als Drank- Horeca en Tabak bijgekomen waar strikt opgetreden wordt. Op deze laatste wordt in de samenleving vaak emotioneel gereageerd, men vindt het betuttelend, wat voor negatieve reacties kan zorgen.
 
Bij de VWA en andere organisaties is de noodzaak om agressie en geweld aan te pakken en te voorkomen hoog. Voorkomen kan bijvoorbeeld door VWA controleurs te laten werken volgens de principes rechtsgelijkheid, rechtszekerheid en rechtvaardigheid om irritaties en misverstanden zoveel mogelijk uit te sluiten. Daarnaast moet de organisatie een aantal zaken duidelijk maken. In de eerste plaats is dit uitdragen dat agressie en geweld ‘er niet bij hoort’ en dus niet als vanzelfsprekend gezien mag worden zoals in het verleden de tendens was. Het onderwerp moet bespreekbaar gemaakt worden en er moet goede opvang voor slachtoffers zijn. Medewerkers moeten zich ook bewust worden van de effecten van eigen gedrag. �Wie de bal kaatst, kan hem terug verwachten� wordt opgemerkt vanuit de zaal.
Als er sprake is van een incident is goede opvang nodig en moet het incident gemeld worden en gevolgen krijgen voor de dader. De VWA heeft wisselende ervaringen met het melden van een incident bij de politie. Wanneer een aangifte geweigerd wordt, gaat het hoofd handhaving ermee aan de slag. Dit kan een lang traject worden terwijl er snel een gevolg moet komen. Mevrouw Hoogesteger, teamleider planten bij de Algemene Inspectie Dienst van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (AID), vult aan dat weigering door de politie bij de AID onacceptabel is. Bij geen gehoor stappen zij onmiddellijk naar het OM. Het OM zal nooit accepteren dat de politie aangifte tegen een ambtenaar in functie niet opneemt. Ook richting eigen medewerkers heeft de AID een duidelijk beleid: een controleur moet altijd aangifte doen, ook als hij of zij zelf niet wil. De VWA handelt hierin nog niet uniform genoeg en laat teveel aan de bereidwilligheid van de leidinggevende over.
 
Geweldsprotocol Gemeente Rotterdam
De gemeente Rotterdam heeft een geweldsprotocol opgesteld. Dit protocol geldt voor alle gemeentelijke diensten. Uit een inventarisatie blijkt dat gemeenteambtenaren met publiekscontacten ongeveer 400 keer per jaar met agressie en geweld te maken krijgen. Waarschijnlijk ligt dit cijfer hoger omdat er slecht werd geregistreerd. Het geweldsprotocol is in de eerste plaatst gericht op maximale ondersteuning van de ambtenaar en het maken van een vuist tegen de dader. Behalve het voorkomen en de mentale steun is hierin ook schade verhalen en vergoeden opgenomen. Het mag niet zo zijn dat schade pas aan het slachtoffer wordt vergoed wanneer de gerechtelijke procedure is afgerond. Het cre�ren van voorwaarden voor het veilig uitoefenen van werk, uniformiteit en het voorkomen van ziekteverzuim zijn belangrijke subdoelen.
Door de VWA worden, naast ziekteverzuim, ook duo-inspecties die een verminderde capaciteit opleveren als een gevolg genoemd. Een reactie uit de zaal wijst op het gevaar voor een hellend vlak wanneer, zoals in het geval van duo-inspecties, bedrijfseconomische factoren een rol gaan spelen. John Vliegenthart begrijpt deze reactie maar benadrukt met klem dat binnen de VWA veiligheid van medewerkers altijd het zwaarst weegt.
 
Dat duo-inspecties niet de oplossing zijn, blijkt uit het feit dat 9 van de 10 gevallen van de regionale dienst Zwijndrecht plaatsvonden tijdens een duo-inspectie. Deze cijfers worden genoemd door een teamleider Drank-, Horeca en Tabak die aangeeft dat agressie vaak voorkomt tijdens leeftijdscontroles die standaard door duo’s uitgevoerd worden. Een medewerker van de RET is bekend met dit fenomeen; zelfs controle met 6 sterke mannen hoeft niet af te schrikken.
Het idee om als inspectiediensten gezamenlijk op te trekken wordt vanuit de zaal geopperd. Waar de VWA komt, komen tenslotte ook andere overheidsinstanties. Probleem hierbij is dat de VWA altijd onverwacht inspecties uitvoert. Dit is bij andere instanties niet altijd het geval.
 
Om geweld te voorkomen noemt de Gemeente Rotterdam een aantal zaken in haar protocol. Risicovolle werkzaamheden worden ingeschat en medewerkers krijgen trainingen en werkvoorschriften. Bij de dienst Sociale Zaken krijgen medewerkers twee keer per jaar een teamtraining. Medewerkers moeten van elkaar horen en zien hoe met incidenten omgegaan wordt. Belangrijk is dat medewerkers elkaar voor ogen houden dat agressie en geweld onacceptabel zijn.
Ook de locaties waar medewerkers met het publiek in contact komen, krijgen aandacht in het protocol. Er wordt gekeken naar de fysieke inrichting. Folderrekken worden bijvoorbeeld van licht materiaal gemaakt zodat er zo min mogelijk schade of letsel ontstaat wanneer er mee gegooid wordt. Uit de zaal klinkt gelach bij het noemen van dit voorbeeld, dat inderdaad lachwekkend is, maar tegelijkertijd de ernst weergeeft.
Bij de VWA zijn gevallen bekend van controleurs die opgesloten werden in een koelcel. En van intimiderend gedrag door een slager die met zijn mes op een hakblok tikt. Voor een controleur is het daarom belangrijk om altijd een ontsnappingsroute in het hoofd te hebben.
Naast aandacht voor de fysieke inrichting zijn er de huisregels die in alle publieksruimten van de gemeente duidelijk zichtbaar opgehangen zijn. Klanten mogen bijvoorbeeld niet roken, geen drugs gebruiken, de telefoon moet uit, etc. De VWA heeft geen klanten zoals de gemeente, maar kan wel duidelijkheid geven. Een controleur Drank, Horeca- en Tabakswetgeving merkt in dit verband op dat het belangrijk is om richting ondernemer grenzen te stellen wanneer deze bijvoorbeeld een vervelende opmerking over een collega maakt. Zo’n opmerking moet meteen afgekapt worden en mag niet worden geaccepteerd. Zo laat de VWA weten dat zij een eenduidig beleid voert dat niet afhankelijk is van de willekeur van een controleur. Wanneer een ondernemer problemen met de gang van zaken heeft, kan hij of zij een klachtenprocedure starten.
 
In het geweldsprotocol van de gemeente Rotterdam zijn afspraken met externe partners opgenomen. Dit zijn de politie, het OM, de GGD en FARR (Forensisch Artsen Rotterdam Rijnmond). Aangifte doen bij de politie is een onderdeel van het protocol. De politie moet daarom gelegenheid bieden voor het doen van aangifte en het opstellen van een zo compleet mogelijk proces-verbaal. Van het OM wordt verlangd dat zij prioriteit geeft aan de vervolging van de verdachte. Alle verdachten krijgen, als het mogelijk en nodig is, een dagvaarding in persoon of worden voorgeleid aan de officier van justitie. Voorkomen en gehoord worden heeft op de verdachte namelijk een ander effect dan simpelweg een boete betalen.
In relatie tot het doen van aangifte komt het onderwerp domicilie kiezen aan bod. Slachtoffers zijn bang dat de dader bij het doen van aangifte adresgegevens te zien krijgt. Dit probleem kan opgelost worden door niet de adresgegevens van de betrokken controleur maar van de vestiging door te geven.
Wat echter wel een probleem is en een trend lijkt waarvoor nog geen oplossing voorhanden is, zijn beledigingen en bedreigingen via internet of diverse forums, zo laat een medewerker van het Agentschap Telecom weten. Deze organisatie spoort oneigenlijk gebruik van de ether op en komt daarvoor op de meest uiteenlopende plekken, van doorsnee woonwijken tot achterafschuren. Niet alleen de bijzonder opsporingsambtenaar (BOA) zelf maar ook zijn of haar gezin, adres, kentekengegevens van de auto, etc. wordt in internetforums genoemd. Het is moeilijk om daartegen aangifte te doen, omdat onduidelijk is wie de bedreigingen uit. Op een forum wordt, zeker in dit soort gevallen, geschreven onder pseudoniem. Vooralsnog is niet duidelijk hoe het OM hiermee omgaat.
 
Inmiddels blijkt dat het ziekteverzuim bij de gemeente afgenomen is sinds het geweldsprotocol in gebruik is genomen. Dat er meer aandacht is voor de medewerkers is hiervoor een aanwijsbare reden.
 
Protocol ‘Omgaan met agressie en geweld’ VWA
Marjet Bode, officier van justitie bij het OM in Rotterdam, is aanwezig om het protocol dat de VWA met het OM afgesloten heeft, toe te lichten.
Marjet begint haar presentatie met de opmerking dat er maatschappelijk veel veranderd is. De tendens was altijd; ‘ah joh, daar moet je tegen kunnen’ als onderdeel van het gedoogbeleid. Dit is niet langer zo. Inmiddels zegt iedereen dat het zo niet langer kan en dat we ons werk veilig en met plezier uit moeten kunnen oefenen. Zo denkt het OM er ook over.
Het OM geeft prioriteit aan geweld. Marjet erkent dat er soms keuzes gemaakt moeten worden omdat er veel geweldsvormen zijn. Geweld staat hoog op de agenda en ondanks ‘concurrentie’ van bijvoorbeeld moordzaken, wordt er binnen het OM nadrukkelijk gesproken over ambtenaren die tijdens het uitoefenen van hun beroep met geweld in aanraking komen.
Om na een geweldsdelict adequate opvolging van politie en justitie te krijgen, is het raadzaam om met het OM een protocol overeen te komen. Voorwaarde is dat een bedrijf voor training (anti-agressietraining) van haar personeel zorgt en afspraken hierover in het protocol opneemt.
Een protocol reikt tot de grenzen van het arrondissement. Voor een organisatie als de VWA met locaties verspreid over het land, betekent dit dat zij met verschillende arrondissementen afspraken moeten maken. Verder geldt het protocol voor alle geweldsincidenten waarmee ambtenaren gedurende werktijd te maken krijgen. Daaronder rekent het OM behalve fysiek geweld ook verbale bedreiging met geweld en alles wat aan werk gerelateerd is. Dus ook de ambtenaar die in relatie tot zijn beroep in zijn vrije tijd bedreigd wordt, zoals bij een opsporingambtenaar van het Agentschap Telecom het geval was.
 
Aangifte
Iedere burger heeft het recht om aangifte te doen bij de politie. Dit mag nooit geweigerd worden. Een protocol kan ertoe bijdragen dat het doen van aangifte soepeler verloopt. De politie stuurt de aangifte vervolgens naar de officier van justitie van het OM die deze beoordeelt. Beoordeling vindt binnen twee maanden en zo streng mogelijk binnen de richtlijnen plaats. Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat binnen de convenantafspraak altijd vrijheden zitten die een individueel geval anders kunnen maken dan afgesproken. Na afloop krijgt het slachtoffer altijd te horen wat er met de zaak gebeurd is.
 
De teamleider van de AID laat weten dat de AID soms de houding van een ondernemer meeneemt in het proces-verbaal dat hij opmaakt over zijn bevindingen. Volgens Marjet Bode kan het omschrijven van de sfeer helpen. Iemand wordt hierop niet beoordeeld, maar het kan wel een rol spelen bij de behandeling van de zaak.
 
Aangifte van bedreiging door een BOA wordt door de rechter anders behandeld dan het proces-verbaal van bevindingen dat hij opmaakt. Bij een 1 op 1 situatie staat het verhaal van de BOA lijnrecht tegenover dat van de dader. Het kan dan voorkomen dat het OM een zaak seponeert. Houdt de BOA bijvoorbeeld een blauw oog over aan een bedreiging dan wordt het anders.
 
Er zijn gevallen bekend dat de politie bij enkel verbaal geweld te kennen gaf dat de aanklacht te slap was voor bedreiging. Een agent is in het geval tegen hem ‘klootzak’ gezegd wordt wel bevoegd om direct op te treden door het uitschrijven van een transactievoorstel. Een BOA kan dit niet. Marjet Bode geeft aan dat er ongetwijfeld een afweging is gemaakt waarom deze bevoegdheid niet bij een BOA ligt maar moet de reden daarvoor schuldig blijven. Zij voegt toe dat wanneer agenten te maken krijgen met vormen van geweld die verder gaan dan belediging zij ook zelf aangifte moeten doen.
 
Het doen van aangifte mag behalve door het slachtoffer zelf ook altijd door de werkgever gedaan worden. In het geval voor het laatste gekozen wordt, moet het slachtoffer wel alsnog als getuige optreden. Daarnaast zal het slachtoffer ook altijd gehoord moeten worden omdat dat niet van hem of haar overgenomen kan worden. Het voordeel van aangifte doen door de werkgever is dat de werknemer zich niet met de hele rompslomp van aangifte doen bezig hoeft te houden.
Bij de regionale dienst Oost van de VWA heeft men kortgeleden contact gelegd met een advocatenbureau dat alle zakelijke acties bij het doen van aangifte overneemt. De leidinggevende van het slachtoffer kan zich dan volledig richten op zijn medewerker. Welke vorm ook gekozen wordt, voor het effect van de aangifte mag dit geen verschil maken, aldus Marjet Bode.
 
Als laatste wordt aan Marjet Bode de vraag gesteld of het tussen opsporingsdiensten onderling mogelijk is om informatie over daders uit te wisselen. Wanneer op een locatie een conflict is geweest, is het voor andere organisaties die deze locatie ook bezoeken waardevol om dit te weten. Zij kunnen hier dan rekening mee houden. Marjet vindt dit een terechte vraag en geeft aan dat het inderdaad wenselijk zou zijn. Het zal echter i.v.m. privacywetgeving niet eenvoudig zijn. Iemand merkt op dat de voorzitter van VIDE wellicht een zinnig antwoord op deze vraag kan geven. De laatste vraag van deze bijeenkomst wordt hiermee de eerste vraag die in de volgende bijeenkomst beantwoord zou kunnen worden.
printen Terug naar het overzicht Stuur het door

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van Vide en neem een gratis abonnement op Vide Nieuws: onze nieuwsbrief.