1. Home
  2. Nieuws
  3. Verschenen columns
  4. 2012 Het nieuwe jaar wordt niet altijd beter.

2012 Het nieuwe jaar wordt niet altijd beter.

We hebben een nieuw jaar: 2012. Klinkt kloeker dan het zachtere 2011! 2012; het jaar van de draak voor chinezen, voor anderen het jaar van de bij  of van de buitenplaats . En voor een enkeling het jaar van een fundamentele overgang in de wereld, wellicht wel de ondergang .

Maar hoe wordt het jaar voor toezicht? Begin 2008 schreef ik een column met de opgewekte en opwekkende titel ‘Het Nieuwe jaar wordt altijd beter!’ Maar is dat zo? Wordt het leuk in toezichtsland in 2012, interessant, boeiend? Ha, een vraag over te toekomst, weliswaar nabij maar desondanks toch een vraag om een voorspelling! U weet, dat er maar een paar manieren zijn om te voorspellen;
1. statistisch voorspellen: het doortrekken van trends (zoals extrapolatie in de zin van ‘volgend jaar meer dan daarvoor, of ‘’meer van hetzelfde’) of uitspraken op grond van empirische regelmatigheden (‘na 7 magere jaren, 7 vette jaren’, ‘what goes up, must come down’). Voorspellen op basis van statistische correlaties valt ook hieronder.
2. intentioneel voorspellen: u voorspelt wat u leuk vindt of u voorspelt wat de plannen of ambities van u en uw omgeving zijn. Uw voorspelling is dat deze plannen en wensen uitkomen; sterker, dat u ervoor gaat zorgen, dat ze uitkomen. Deze vorm van voorspellen is de grond van veel wereldverandering - en van veel zelfbedrog. We zullen het straks bij de nieuwjaarstoespraken allemaal zien.
3. causaal voorspellen: als u weet dat er bezuinigd wordt en dat er een economische depressie aankomt, dan weet u in sommige opzichten wat u kunt verwachten; werkeloosheid, gedwongen verkopen van huizen, depressies e.d. Het een beinvloedt namelijk het ander.
We lopen deze drie mogelijkheden even samen langs.

Statistisch voorspellen:
Was het de afgelopen jaren leuk? Hangt ervan af voor wie. We zagen in ieder geval een aantal zaken toenemen om daarna weer te stoppen of af te nemen. Zo groeide eerst het enthousiasme voor een toezichtsacademie en toen nam die weer af. Zo was er aanvankelijk veel samenwerking in de nieuwe Inspectieraad, daarna kwam een knik naar beneden. Eén trend is nog niet gestopt; fusies. Toezichtsland stond en staat in het teken van fusies. De nieuwe VWA slokte wat gevestigde toezichthouders en andere minder gevestigde toezichthouders gaan zich nu samen op de kaart zetten. Waren die fusies nu echt gewild of van boven verordenneert, Veraptrootet zeg maar? Ik kan het niet goed peilen; binnen toezicht is er een tendens om een opgelegde plicht als een eigen neiging op te vatten. Hoe dan ook, ik denk dat vooruitkijken op basis van achteruitkijken een gemengd beeld oplevert; voor sommigen zijn zaken al veel te ver gegaan en voor anderen gingen ze niet ver genoeg. Voor beiden valt er in de toekomst wat te halen.

Een ding zal waarschijnlijk hetzelfde blijven, namelijk dat er weer geen discussie zal zijn. Toezicht is een platte pannekoek; tussen politiek en praktijk is weinig volume, van ideeen, ideologie, visie, methodische perspectieven. Er wordt alleen af en toe een nieuwe mode geboren of benoemd: risico-analyse, systeemtoezicht of horizontaal toezicht. Zelfs de komst van een handvol hoogleraren en een wetenschappelijk getint blad Toezicht heeft dit niet verholpen. Wetenschappelijk gezien is en blijft het saai in toezichtsland.

En wat waarschijnlijk ook niet verandert is dat ik dit jaar weer met plezier een paar stukjes zal schrijven, evenals ik verwacht, dat hier niemand op reageert.

Intentioneel voorspellen
Wat brengt de dag van morgen? Wat zouden we graag willen? Wat zijn de plannen van een ieder? We voorspellen, wat we graag willen dat er gebeurt, met name als daar ook concrete plannen voor zijn. Voor veel instanties valt intentioneel voorspellen samen met extrapoleren; men wil ongeveer hetzelfde als vorig jaar, wellicht een ander speerpuntje, of een procentje erbij of eraf. Gelijkheid overheerst. Niet voor iedereen en voor alles. Een paar opvallende zaken staan eraan te komen. Zo mogen we rond juli de Derde Kaderstellende visie op toezicht verwachten. Met o.a. meer nadruk op gewenste en ongewenste interacties tussen toezicht beleid. En het WRR rapport over toezicht; met als verklapte moraal ‘juiste balans’; dat kan niet anders dan een spannend stuk worden. Maar dat komt pas uit aan het eind, dus dat zal dit jaar niet echt gaan verbeteren.

Voor mijzelf wordt dit het jaar (intentioneel en planmatig van mijn boek over toezicht . Mijn vorige voorspelling dat het in 2011 af zou zijn heb ik niet gehaald, maar 2012 kan niet missen. Mertens  heeft mij wel wat gras voor de voeten weggemaaid, maar tegelijk een aantal paden geeffend.

Causaal voorspellen
Aan de meest interessante vorm van voorspellen, causaal voorspellen, besteden we de minste tijd. Toezicht is nog niet aan causaal voorspellen toe, omdat het vak analytisch en empirisch nog nauwelijks doorploegd en doorgrond is. Een van de weinige ‘wetten’ in het vak is dat van het terugslaande grote incident (‘backfiring big incident law’). Die wet zegt dat bij een groot ongeluk het relevante toezicht altijd herzien wordt, of het nu gefaald heeft of niet. Met de recente kredietcrisis zal het de DNB en AFM niet helpen om te ontkennen, het helpt zelfs niet als ze ten onrechte ontkennen. Er zullen toezichtshervormingen komen boven zelf geinitieerde hervormingen.
Nog een globale causale voorspelling. Als besparingen en fusies nog even door zullen gaan, zullen de effecten hiervan nog even voortduren; veel aandacht voor personeel, sturing en positionering, en weinig voor methodiek en werking, impact op naleving. Zo gaat dat met fusies. Potentiële meerwaarde via schaalvergroting door kwaliteitsverbetering op het gebied van professionaliteit, methodiek en management zullen niet opwegen tegen de directe effecten van minder toezicht, namelijk minder controle, minder naleving en meer risico. Kortom, ik verwacht per saldo dat de kwaliteit van toezicht zal afnemen.

Als u mijn ongelijk wilt bewijzen, wordt het wellicht toch nog een leuk jaar!

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] www.jaarvandebij.nl.
[2] www.buitenplaaten2012.nl.
[3] Het jaar 2012 luidt volgens de Maya-kalender de overgang in van het Vissentijdperk naar het Aquariustijdperk. Of anders gezegd: we gaan van een tijdperk van strijd en materialisme naar een tijdperk van zingeving en verbinding. Zie bijv. http://www.daanspeak.com/maya01.html of http://www.voorspelling2012.nl/voorspelling_2012_maya.html
[4] Toezicht: grondslagen, methodologie en strategie (verwacht bij Boom, 2012)
[5] Inspecteren: toezicht door inspecties (uitgekomen bij Boom, 2011)