Staatscourant: Europa heeft baat naleven eigen regels

Auteur Rutger van den Dikkenberg

Strenge naleving van Europese regels is van levensbelang voor de Europese Unie. De onlangs aangetreden Europese Commissie wil daar werk van maken, zo ondervindt ook Nederland. Bij het omzetten van richtlijnen in wetgeving laat Den Haag steken vallen.

De Europese Commissie dreigde begin april met een zaak voor het Europees Hof van Justitie in Luxemburg, omdat Nederland te laat is met het implementeren van de Europese Antonvenetarichtlijn, waarmee hobbels bij grensoverschrijdende overnames in de financiële sector moeten worden weggenomen. En een dergelijk dreigement is dit jaar niet voor het eerst.

Lees het hele artikel (abonnement verplicht)

In maart dreigde de Commissie ook al met een zaak voor het Europees Hof. Nederland overtreedt in haar ogen regels over het tewerkstellen van werknemers uit Roemenië en Bulgarije. Beide landen zijn sinds 2007 lid van de Unie, maar destijds werden afspraken gemaakt over de mogelijkheid tot een overgangsfase waarin Europese principes over het vrije verkeer van personen in de ijslast konden worden gezet. Nederland koos voor zo’n regime om de werkgelegenheid in eigen land te beschermen, maar zit daarbij fout als het gaat om uitzendkrachten uit beide Oost-Europese lidstaten. Zij vallen volgens de Commissie niet onder personen, maar onder diensten en daarvoor geldt de vrijstelling niet.

In dezelfde periode was er ook al Brusselse kritiek te horen op de zogenaamde exitheffing die Nederland, maar ook België en Denemarken, oplegt aan bedrijven die hun zetel naar een ander land verplaatsen. Het gaat om een onmiddellijke betaling van zogenaamde meerwaarden op activa als het bedrijfspand, dat bij eventuele verkoop wellicht meer opbrengt dan het op papier waard is. Volgens de Commissie kan er alleen belasting geheven worden over winst die daadwerkelijk gerealiseerd is, niet over virtuele bedragen. Een ander punt van kritiek was er op de Nederlandse regels voor belastingaftrek bij giften en schenkingen. En half april stelde Kamerlid Mei Li Vos vragen over berichtgeving dat Nederland zich niet aan Europese richtlijnen zou houden om agressieve verkopers buiten de deur te houden.

Overschrijdingen
Nederland is structureel te laat met de implementatie van Europese wetten en regels, concludeerde de Algemene Rekenkamer in de zomer van 2008. Bij 51 procent van de nieuwe richtlijnen die tussen 2001 en 2006 werd uitgevaardigd, was ons land te laat, al moet daarbij wel gezegd worden dat het gemiddelde aantal dagen dat Nederland te laat was in dezelfde periode daalde van 383 naar 161. Als meer departementen betrokken zijn bij de uitvoering, dan duurt de omzetting van nieuwe regels volgens de Rekenkamer nog langer. Daarbij is het toezicht slecht geregeld, omdat de voorbereiding daartoe ‘onvoldoende’ is, en is de verantwoording aan de Tweede Kamer ‘beperkt’. Het aantal richtlijnen dat te laat is, is daarbij maar ‘beperkt lager’ dan in de periode tussen 1975 en 1999, toen van de 66 nieuwe richtlijnen 61 procent te laat was. Pogingen van het kabinet om ervoor te zorgen dat er verbetering in zit, hebben ‘nauwelijks tot een substantiële verbetering geleid,’ aldus de Rekenkamer.

De Rekenkamer concludeerde in hetzelfde rapport dat de noodzaak om het aantal termijnoverschrijdingen te verminderen, groeit, omdat vanuit Brussel ‘steeds nadrukkelijker een vinger aan de pols wordt gehouden’. De Commissie ziet er strenger op toe dat lidstaten nieuwe richtlijnen tijdig invoeren. Daar komt bij dat de Brusselse invloed op het wetgevingspakket van de lidstaten steeds groter wordt en dat meer en meer beleid wordt vastgelegd in verordeningen – die rechtstreeks geldig zijn – in plaats van in richtlijnen waarin alleen het einddoel is vastgelegd.

Samenhang
Strenge naleving van Europese regels is van levensbelang voor de Unie zelf, constateert hoogleraar Europees recht Laurens Jan Brinkhorst. ‘We hebben geen gezamenlijke cultuur, de samenhang bestaat uit gemeenschappelijke regels,’ zegt hij. ‘De Europese Unie kan het niet hebben van gedogen.’ De oud-minister van LNV en Economische Zaken werkte jarenlang in Brussel, eerst als medewerker van de Commissie, en was daarna vijf jaar lang namens D66 lid van het Europees Parlement. Brinkhorst concludeert dat de Commissie ‘weer terug is in haar normale patroon’. De installatie van de Commissie vindt idealiter plaats in november, maar liep vertraging op door de late rectificatie van het Verdrag van Lissabon door Tsjechië. Pas in februari dit jaar konden Barroso en de zijnen aan de slag.

Mede daarom vindt Stefaan van den Bogaert, sinds augustus vorig jaar net als Brinkhorst werkzaam als hoogleraar Europees Recht in Leiden, het nog ‘te prematuur’ om iets over de activiteit van de nieuwe commissarissen te zeggen. ‘Deze commissie is nog maar net geïnstalleerd.’ Maar als er sprake is van verhoogde activiteit in het Berlaymontgebouw waar de Commissie zetelt, zegt Van den Bogaert, ‘dan kan het te maken hebben met het feit dat zij hernieuwde energie heeft.’

In 2008 stuurde de Europese Commissie Nederland 36 aanmaningen, zeven minder dan een jaar eerder, bleek afgelopen december uit de jaarcijfers van de Commissie over dat jaar. In 2005, het eerste volle jaar van de eerste Commissie-Barroso, waren dat er 57, tegenover 54 een jaar eerder. Die aanmaningen zijn een eerste officiële stap in een juridische procedure die het liefst zo lang mogelijk wordt uitgesteld, zegt Van den Bogaert. ‘De Commissie is doorgaans niet heel snel in het effectief voor de rechter brengen van een lidstaat. Dat is uiteindelijk pas de laatste stap in de hele procedure. Men probeert vaak in diplomatiek overleg tot een oplossing te komen.’ Het kan door omstandigheden dus jaren duren voor een zaak afgerond wordt, zegt de hoogleraar.

Het aantal zaken dat echt voor het Europees Hof komt, zoals nu dus wellicht die over de Antonvenetarichtlijn, fluctueert. In 2008 waren het er ‘slechts’ vier, tegenover vijftien in 2004 – het jaar overigens waarin Nederland vanaf juli een half jaar het voorzitterschap van de Unie op zich nam. In heel Europa, dus alle 27 lidstaten, waren dat er 209 in 2008, maar zeven minder vijf jaar eerder. De Commissie beslist overigens zelf wanneer ze naar Luxemburg stapt, zegt Van den Bogaert. Er is geen systeem waarin na verloop van tijd automatisch het Hof wordt ingeschakeld.

Imago
In het Europees Parlement zien de leden wel redenen voor de nieuwe commissie om zichzelf op de kaart te zetten. Ten eerste wil Barroso zijn imago als ‘zwak leider’ verbeteren, zegt VVD’er Toine Manders. ‘Zijn positie was verzwakt door het “nee” van Frankrijk, Nederland en Ierland tegen de Europese Grondwet. Hij heeft daardoor vijf jaar lang aan een zijden draadje gehangen.’ CDA’er Esther de Lange, die de Commissie schriftelijke vragen stelde over het niet naleven van Nederland van regels over perceelsregistratie – Nederland wordt geacht gegevens in het kadaster niet langer te baseren op luchtfoto’s maar op satellietfoto’s – ziet hetzelfde met de nieuwe landbouwcommissaris Dacian Ciolos. De Roemeen kwam in januari in de hoorzitting voor het Europees Parlement – verplichte kost voor elke kandidaat-commissaris – onder druk te staan vanwege grootschalig gesjoemel met landbouwsubsidies in zijn thuisland. Hij was zelf minister van landbouw tussen 2007 en 2008. De Lange ziet nu tot haar vreugde dat Ciolos er niet voor terugdeinst zijn eigen land als eerste streng aan te pakken. ‘Hij had natuurlijk vanaf het begin van zijn termijn al een handicap, en wil daar meteen iets aan doen,’ constateert ze.