Binnenlands Bestuur: 'Wet Politiegegevens leidt tot nieuwe IRT-affaire'

De in 2008 ingevoerde Wet politiegegevens voldoet niet. Door een ‘onbegrijpelijke brei van privacyregels zijn de bevoegdheden van de politie onduidelijk en kost de toepassing ervan te veel tijd’. Door gebrek aan externe controle blijft bovendien onduidelijk of de politie zich aan de wet houdt en in hoeverre de privacy van burgers hieronder lijdt. Er dreigt een nieuwe IRT-affaire.

Privacyregels
Dat concludeert promovendus Hugo Kielman, in een onderzoek waarop hij donderdag promoveerde aan de Universiteit Leiden bij eLaw@Leiden, centrum voor recht in de informatiemaatschappij.  Kielman onderzocht de gegevensverwerking bij criminele inlichtingeneenheden, de CIE. De ongeveer zesentwintig CIE’s, verzamelen informatie via ‘informanten’ over het circuit van zware criminaliteit. Als zij die informatie bevestigd krijgen, en er zijn concrete aanwijzingen voor een misdrijf, gaat de informatie naar een rechercheteam. Maar voor het verzamelen, ontvangen en verstrekken van politiegegevens zijn verschillende privacyregels van toepassing en het is de vraag of die werken.

Lees het hele bericht

Tegenstrijdig
De Wet politiegegevens, die sinds 1 januari 2008 van kracht is, was bedoeld om problemen rond de privacy en regelgeving voor politiegegevens helder te regelen. ‘Helaas blijkt uit mijn onderzoek dat de wetgeving nog steeds te vaag en te complex is,’ zegt Kielman. ‘Dan staat in het ene artikel dat de CIE de gegevens voor een goede uitvoering van een politietaak moet uitwisselen, maar in het volgende artikel staat dan dat om diezelfde goede uitvoering van een politietaak die gegevens juist niet uitgewisseld moeten worden. Dan ben je als wetgever niet duidelijk en laat je het dus aan de CIE over.’

 Archief
Ook uit een ander voorbeeld blijkt dat er nog steeds ‘vage normen’ in de wet staan. Weliswaar hoeven gegevens volgens de huidige wet niet meer na vijf jaar vernietigd te worden, maar nu zouden ze in een archief moeten komen. Wat het verschil is tussen een archief en de rest van het veelal digitale gegevensbestand is echter lastig vast te stellen, als dat er al is, beaamt Kielman. ‘Het hangt er heel erg vanaf hoe je zo’n archief inricht, want de gegevens uit dat archief zouden alleen in opdracht van een Officier van Justitie gebruikt mogen worden, maar dit systeem heeft het gevaar in zich dat gegevens ‘gewoon’ mee genomen worden bij onderzoeken en pas als blijkt dat ze heel nuttig zijn, dat er dan alsnog toestemming van de Officier van Justitie wordt gevraagd.’

 Huiverig
Veel speelruimte voor de opvatting van CIE-medewerkers heeft niet alleen mogelijk nadelige gevolgen voor de privacy van burgers. Gebrek aan uitwisseling van gegevens tussen de verschillende CIE’s is voor de politie als geheel nadelig, stelt Kielman. ‘Uit de interviews blijkt wel dat CIE’s huiverig zijn om informatie uit te wisselen, en dat is niet zo gek, maar voor de informatiepositie van de politie als geheel zou het beter zijn als ze meer op elkaar zouden kunnen en moeten vertrouwen. Maar de wet laat het vooral aan het inzicht van de CIE-ers over.’

 Toezicht
Het College Bescherming Persoonsgegevens is, net als voor de Wet bescherming persoonsgegevens, ook toezichthouder voor de Wet politiegegevens. Maar als toezichthouder schieten zij tekort, meent Kielman. ‘Ze hebben wel een paar keer bij een paar regio’s onderzoek gedaan, maar dat is toch heel beperkt. Er zijn ook regio’s waar jarenlang geen onderzoek wordt gedaan. Bovendien kondigden ze onderzoek van te voren aan, dan worden toch “mooie gegevens” getoond.’

Ombudsman
Politiemensen zullen volgens Kielman weliswaar normaliter ‘integere mensen’ zijn, alleen al omdat ze daarop worden uitgezocht, maar “privacy” heeft volgens hem bij veel politiemensen niet een positieve klank. ‘Terwijl het toch heel vervelend is als jouw naam in een politieregister staat en je dus geen verklaring van goed gedrag krijgt.’ Daarom pleit Kielen voor een sterke toezichthouder. ‘Er zijn nu zes toezichthouders die hier min of meer toezicht op zouden moeten houden, maar je zou dit beter kunnen beperken tot misschien drie die dat dan ook echt zouden moeten doen.’ Kielman denkt dat de ‘functionaris gegevensbeschermer’ een goede rol zou kunnen vervullen als een soort Ombudsman, als hij niet net als de vroegere privacyfunctionaris maar niet de toegang wordt ontzegd: ‘Dan hoorde je: die komt er bij ons niet in.’ 

 Kennisnemingsrecht
Kielman noemt ook nog een element uit de wet dat geschrapt moet worden: het kennisnemingsrecht. ‘Het is toch gek dat ook een top-crimineel het recht heeft om te weten wat de politie van hem heeft geregistreerd? Al is er wel een weigeringsgrond voor bepaalde informatie, maar dat moet per gegeven gemotiveerd worden en kost dan toch voor zware criminelen maanden werk.’