Z24 Analyse Jeroen de Boer: Muilkorf AFM in DSB-affaire domper voor consument

Jeroen de Boer

Financieel toezichthouder AFM is gedegradeerd tot schoothondje bij de beoordeling van oud-bestuurders van de failliete DSB Bank. Verkopers van dure woekerpolissen kunnen opgelucht ademhalen. Gerrit Zalm mag aanblijven als topman van ABN Amro. Zijn optreden bij de afgelopen jaar omgevallen DSB Bank diskwalificeert Zalm niet voor hoge posten in de financiële sector.

Die conclusie trekt financieel toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB), hierin gesteund door de onderzoekscommissie Scheltema en minister van Financiën Jan Kees de Jager, zo bleek maandag 1 maart.

Maar niet iedereen denkt er zo over. De tweede toezichthouder op financiële instellingen, de Autoriteit Financiële Markten (AFM), is het oneens met DNB. De AFM vindt dat Zalm heeft gefaald bij DSB Bank. En dus ook moet opstappen in zijn huidige functie bij ABN Amro.

Keffende toezichthouders
Helaas voor AFM-voorzitter Hans Hoogervoorst is zijn club ongenadig in de hoek gezet. 'Koest jij', is de drievoudige boodschap van De Nederlandsche Bank, de commissie Scheltema en van minister De Jager.

Het beeld dat de commissie Scheltema maandag in een briefschetste van DNB en AFM is allesbehalve fraai. De twee toezichthouders gingen bij hun beoordeling van een prominent bestuurder uit de financiële sector als het ware rollebollend over straat.

De commissie Scheltema neemt in deze discussie geen middenpositie in. Ze schaart zich in de kwestie Zalm vierkant achter de beoordeling van DNB, de 'leidende toezichthouder van de financiële sector', zo blijkt uit de maandag vrijgegeven brief.

Zalm te slap
De AFM van Hoogervorst vindt dat Zalm, die in 2008 financieel topman was bij DSB Bank, zich sterker had moeten verzetten tegen de agressieve verkooppraktijken van de bank uit Wognum, die onder meer koopsompolissen met hoge provisies verkocht. Zalm zou te weinig oog hebben gehad voor het reputatierisico: DSB ging uiteindelijk ten onder aan een massaal vertrouwensverlies bij klanten.

De commissie Scheltema oordeelt dat het achteraf niet te zeggen is of Zalm meer had bereikt, als hij de confrontatie met de almachtige topman Dirk Scheringa in een vroeg stadium was aangegaan. Voor de goede orde: Zalm was in 2008 financieel topman bij DSB Bank en stapte over naar ABN Amro in februari 2009, acht maanden vóór de uiteindelijke val van DSB.

Voor buitenstaanders blijft het, zeker achteraf, lastig te beoordelen wie gelijk heeft. Wel kan vastgesteld worden dat zich een opvallende tweedeling in de beoordeling van Zalm voor doet.

Dekking Zalm
De dekking voor Zalm komt van drie partijen die daar allemaal enig belang bij hebben. De Nederlandsche Bank gaat als leidende toezichthouder over de stabiliteit van de financiële sector. Zalm leidt momenteel een zeer complex overgangsproces, waarbij de Nederlandse tak van ABN Amro moet fuseren met Fortis Bank Nederland met als doel een degelijke, nieuwe grootbank in de markt te zetten. Vertrek van Zalm bij ABN Amro zou nu slecht uitkomen.

Ook minister De Jager is gebaat bij rust in de tent. ABN Amro Nederland en Fortis Bank Nederland zijn in het najaar van 2008 via een reddingsoperatie in handen van de Nederlandse staat gekomen. De staat heeft miljarden in beide banken gestoken, waarvoor De Jager de verantwoordelijkheid draagt. Gedonder met de topman helpt dan niet.

Dan de commissie Scheltema. De hoogleraren Michiel Scheltema, Edgar Du Perron, Kees Koedijk en accountant Leo Graafsma onderzoeken het optreden van diverse betrokkenen bij de ondergang van DSB Bank.

De commissie staat bekend als onafhankelijk. Maar kan commissie-lid De Perron nog afstandelijk kan opereren ten opzichte van DNB en de minister van Financiën na een uitermate ongelukkig optreden twee weken geleden in de Icesave-affaire?

Waakhond woekerpolis
En de AFM van Hoogervorst? Die heeft zich als gedragstoezichthouder voor banken en verzekeraars sinds 2006 ontpopt tot drijvende kracht achter de aanpak van zogenoemde woekerpolissen.

AFM-voorzitter Hoogervorst is er als gevolg van de kredietcrisis alleen nog maar sterker van overtuigd dat er strenger toezicht moet komen op de verkooppraktijken van banken, inclusief de bijvoorbeeld een strengere leennorm bij de verstrekking van tophypotheken. Een voorstel van Hoogervorstin die richting stuitte afgelopen jaar echter op fel verzet vanuit de financiële sector, terwijl het in Den Haag opvallend stil bleef.

Wellicht zijn er goede redenen om op korte termijn de stabiliteit van staatsbank ABN Amro voorrang te geven. Er staan immers grote financiële belangen op het spel voor de Nederlandse belastingbetaler. Maar de tik op de neus die de AFM heeft gekregen, is niet per se gunstig voor de Nederlandse consument. Het is een signaal aan de banken dat een negatief oordeel van de AFM niet altijd gevolgen heeft, zeker niet als er ook andere belangen in het spel zijn.

Eén van de lessen van de kredietcrisis is dat zelfregulering bij banken en verzekeraars bij de verkoop van hypotheken en verzekeringsproducten niet goed heeft gewerkt. Bovendien kan de consument soms beter tegen zichzelf worden beschermd. Een sterkere rol voor de AFM bij de controle op gedrag van het bankwezen kan geen kwaad. Maar dat lijkt er niet in te zitten. De AFM van Hoogervorst is gemuilkorfd.

Lees ook:

Actueel overzicht: DSB Bank

Toezichthouders op ramkoers over Zalm

DSB-toets valt positief uit voor Zalm

1. ACTUEEL OVERZICHT DSB Bank
2. Toezichthouders op ramkoers over Zalm
3. DSB-toets valt positief uit voor Zalm
4. 'Zalm vrijuit, maar Nijpels treft blaam als oud-DSB'er'
5. Nijpels stapt op als voorzitter ABP
6. Analyse Jeroen de Boer: rel Icesave besmet onderzoek DSB
7. AFM wil tophypotheek verbieden